Monday, September 20, 2021 bosanski|Persian Language
 
Home|Iran|Islam|Persian Language|FAQ|Contact Us|Links|Sitemap
>
Naslov
iran
MINA, emajlirane metalne galanterije, jedne od najljepših rukotvorina grada Isfahana, datiraju još od 15. stoljeća. Ovi predmeti su prilično skupi ali je cijena ipak mala da bi se vrjednovao trud i strpljenje umjetnika
Logovanje
Korisni?ko ime :   
Pasvord :   
 
Captcha:
[Upi?i]
NewsletterSignup
Ime :   
Elektronska po?ta :   


  Printanje        Po?alji prijatelju

Perzijski genije Omer Hajjam

Omar ibn Ibrahim Hajjam dobro poznato ime svuda u svijetu u historijskim iranskim izvorima se spominje kao veliki naučnik i filozof, a o njemu kao pjesniku nema ni spomena. Njegovi savremenici ili neposredni njegovi sljedbenici u svojim hronikama ga spominju sa velikim naučnim i vjerskim titulama, ali nigdje kao pjesnika. Tako npr. Abdurahim Hazeni ga spominje kao El-Imam Omar Hajjami, a njegov savremenik i učenik, hroničar Nizami Aruzi ga naziva Hodžetulhak Hadže el-imam Hajjami, ali bez ikakve aluzije da je bio i pjesnik. Hakani Širvani, pjesnik koji je rođen u godinama (1126.) kada je Hajjam umro (1122. ili 1132.) spominje Hajjama sa titulom hakim, a ova titula davala se samo onim naučnicima koji su bili upućeni u sve znanosti svoga vremena, svojevrsni enciklopedisti, i malo je bilo naučnika koji su nosili takvu titulu.

Ni veliki Imam Gazali, koji se susretao sa Hajjamom, nigdje ga ne spominje kao pjesnika, što je slučaj i sa Šehristanijem. Ni sam Hajjam u svojim brojnim djelima iz raznih naučnih disciplina nigdje ne spominje i ne ističe da je pisao stihove. U brojnim savremenim iranskim enciklopedijama za Hajjama se kaže da je veliki naučnik iz raznih disciplina, ali zbog nekoliko rubaija koje je pisao u trenucima odmora od rada na naučnim djelima, u svijetu je više poznat kao pjesnik nego kao naučnik. Zato Iranci sve do dvadesetih godina našeg vijeka nisu obraćali pažnju na Hajjama kao na pjesnika. No, nakon što je Englez Edvard Ficdžerald (Edward Fitzgerald) 1859. godine objavio dosta slobodni prijevod nekih Hajjamovih rubaija, i Iranci su počeli da se zanimaju za Hajjama kao pjesnika i počeli su da tragaju za rukopisima njegovih rubaija.

A kakav je stvarni historijski lik Hajjama?

Ukratko rođen je u gradu Nišaburu dvadesetih godina 11. vijeka u kući tkalca šatora – hajjama, tačnije 1021. ili 1048. godine. Budući pjesnik je upravo po zanimanju svoga oca uzeo i pjesnički nadimak Hajjam. Vrlo rano je počeo pokazivati interesovanje za različite naučne discipline, a u tadašnjem Horasanu imao je dobre uslove da se temeljno školuje i da se sastaje sa znamenitim naučnicima i filozofima. Poslije Nišabura, školovao se u drugim naučnim centrima u Horasanu, u Belhu i Semerkandu. Kao vrlo vrijedan i sposoban učenik stekao je izvrsno poznavanje medicine, filozofije, matematike, astronomije, meteorologije, a nije zaostajao ni u teološkim znanostima. Zahvaljujući takvoj širini svoga obrazovanja stekao je titulu hakim. Kao dobar ljekar izliječio je Melikšahovog sina Sendžera od boginja i stekao naklonost seldžučkog dvora. Na prijedlog velikog vezira Nizamulmulka postavljen je za upravnika velike opservatorije u Isafahanu, tada najveće na svijetu. Izvršio je reformu staroiranskog kalendara. Sastavio je astronomske tablice koje je nazvao Melikšahove tablice. Iz raznih nauka napisao je oko dvadeset knjiga na arapskom i perzijskom jeziku. Posebno treba istaći Raspravu o Euklidovim tablicama u kojoj daje ispravke nekih Euklidovih postulata, djelo o tačnosti i nedostacima indijskog načina vađenja korijena i kubiranja. Iz fizike je napisao Raspravu o specifičnim težinama zlata i srebra. Iz filozofije je napisao Raspravu o sveukupnosti egzistencije. Komentarisao je Ibn Sininu peripatetičku filozofiju, a pripisuje mu se i knjiga na perzijskom jeziku Nevruzname, u kojoj govori o običajima drevnih Iranaca.

U filozofiji je slijedio i prihvatao učenja Ibn Sine (Avicene). Sastao se jednom i sa velikim imamom Hudžetulislamom Gazalijem, ali se u filozofiji nisu slagali i pri prvom i jedinom susretu su se posvađali i nisu se više nikada susretali. Historičari u Iranu pretpostavljaju da je Gazalijevo djelo Destrukcija filozofije nastalo nakon susreta Gazalija sa Hajjamom, jer Hajjam je bio sljedbenik aristotelovsko-plotinske misli koju je obrađivao i prihvatao Ibn Sina, a u interpretiranju islama bio mu je blizak mutezilitsko-šiitski pristup. Posebno mu je bilo blisko alegorijsko i ezoterično tumačenje Kurana, što je u njegovo doba smatrano vrlo opasnom jeresi.

U svom naučnom i intelektualnom razvoju imao je široki spektar svih mogućih uticaja, a zahvaljujući svome intelektu, hrabrosti i nepomirljivosti sa svim i svačim, postao je jedna od najzanimljivijih i najkontroverzijnih ličnosti svoga vremena. Hajjam je kao pjesnik i filozof, bez imalo straha i sa svojom nemilosrdnom logikom odbacivao slabosti i jadno umovanje svojih savremenika, poltronsko filozofiranje vjerskih autoriteta. On ironično prigovara vjerskoj ulemi što iznose i tvrde ono što ni sami ne znaju. Zato je vrlo različito ocjenjivan, počev od tačnih ocjena od strane njegovih savremenika, do ocjena koje su o njemu davane kako je kome trebalo. Nazivan je od strane evropskih orijentalista Kraljem mudraca, Čudom svoga vremena, Velikim nevjernikom i sl. A tek u Iranu, broj nadimaka i atributa je mnogo veći i kontroverzniji. Tako je ocjenjivan kao: pobožnjak, prirodnjak, zervanista, sufija, optimista, pesimista, metempsihozist, opijumaš, bengist, pohotljivac, materijalist, odmetnik, bezvjernik, boem, raskalašenik itd. Ovoliki broj nadimaka svjedoči da nije uvijek ispravno shvaćan i da je imao dosta neprijatelja. Hajjam je umro u rodnom gradu Nišaburu 1122. ili 1132. godine.

Hajjam je u filozofiji slijedio učenja svoga prethodnika Ibn Sine (Avicene), a to znači učenje prve renesansearistotelovsko-plotinske misli kod Ibn Sine i islamskih enciklopedista. Ako se, dakle, osvrnemo i na vijek prije Hajjama i zavirimo u biografije znamenitih naučnika – filozofa, vidjećemo da su progonima bili izloženi Farabi, Razi, Biruni, Ibn Sina i dr. Iako je Ibn Sina bio pobožni musliman, duboko religiozne prirode, što se manifestuje ne samo u njegovoj poeziji i komentarima Kurana, nego također i u njegovim filozofskim radovima gdje on na svaki način pokušava uskladiti različite poglede sa islamskim dogmama, ustvari, u mnogim aspektima svojih ubjeđenja bio je inspirisan učenjima i smislom islama [Sejjid Husein Nasr, Tri muslimanska mudraca, str. 53, Sarajevo 1951. (prijevod Bećir Džaka)], bio je proglašvan heretikom i nevjernikom i kao takav u nemilosti zvanične teologije.

Savremenici Omara Hajjama i poznavaoci njegova života prenose da je on u trenucima odmora za vrijeme pisanja svojih naučnih djela pokušavao u stihovima da iskaže neke probleme o kojima je raspravljao u naučnim djelima i za to je izabrao pjesničku formu rubaiju. Najnovija istraživanja u Iranu pokazuju da je Hajjam sigurno napisao oko sedamdeset rubaija. Međutim, kasnija izdanja Hajjamovih rubaija sadrže mnogo više rubaija koje se pripisuju Hajjamu, pa tako imamo izdanja sa 150, sa 250, a ima izdanja čak i sa 1200 Hajjamovih rubaija.

O recepciji Hajjamove poezije

Učenja i filozofija, koje je Hajjam izlagao u svojim proznim djelima, mogu se pratiti i u njegovim rubaijama. Među naučnicima i interpretatorima Hajjamovih rubaija ima mnogo razmimoilaženja. Jedna grupa Hajjamologa sklona je da njegove stihove tumači u sufijskom duhu i da ga smatra pjesnikom koji teži carstvu vječnog, svijetlog i divnog, glasnikom tople ljubavi prema Bogu (Valentin Žukovski). Ovome je blisko mišljenje da je Hajjam pravovjerni musliman čiji filozofski i etički pogledi ne izlaze iz okvira ortodoksnog islama (Smirnov, Tirtha, Furugi). Druga grupa, kao Kristensen, Arberi, Rozen, imaju drugačije mišljenje. Oni tvrde da je Hajjamova poezija daleko od sufijskih spekulacija i Hajjama proglašavaju pjesnikom hedonistom i pjesnikom vinske poezije. Moročnik za Hajjam kaže da je svjesni bogohulnik, ateista i materijalista, ne objašnjavajući otkuda onda elementi pesimizma i skepse u Hajjamovoj poeziji. Iranac Sadek Hidajet na jednom mjestu reče da je osnovna tematika Hajjamove poezije borba između dobra i zla. Generalno uzevši, moglo bi se i tako reći. Ima pak više problema kojima se Hajjam bavi u svojim rubaijama, uostalom kao i u svojim proznim djelima.

Jedan broj Hajjamovih rubaija tretira pitanje sudbine, odnosno pitanje fatalizma ili slobodne volje. Prva tumačenja sudbine u islamu dala je ešaritska škola. Po tome tumačenju čovjekova sudbina u svim svojim detaljima unaprijed je određena i čovjek tu ne može ništa izmijeniti. Hajjamu je bilo bliže učenje mutezilita, po kojemu čovjek u životu ima određenu slobodu volje, i to samo u nekim sitnijim detaljima gdje dolazi do izraza i lični izbor. Ali glavni i osnovni fenomen čovjekove egzistencije su izvan njegove volje.

U islamu su poznate diskusije ešarita i mutezilita o sudbini. Hajjam je bliži učenju racionalnih mutezilita koji idu srednjim putem i smatraju da je čovjek u nekim nebitnim stvarima u mogućnosti da nešto bira i svojom voljom upravlja. Taj srednji put može da ima uporište u izreci Muhammeda a.s. koja glasi: Najbolje su srednje stvari. I veliki pjesnik Ovidije na jednom je mjestu rekao: Medio tutissimus ibis – Srednjim putem ćeš najbolje stići. Hajjam zna da čovjek nema nikakvog uticaja na bitne elemente svoje egzistencije, ali mu nije jasno i ne može da prihvati da će čovjek biti kažnjen za sve što mu se događa u životu.

 

Izvor:
Bećir Džaka (1997). Historija perzijske književnosti od nastanka do kraja 15. vijeka. Sarajevo: Naučnoistraživački institut „Ibn Sina“


02:13 - 19/05/2017    /    Broj : 678290    /    Poka?i ra?un : 653


Users Comment
No Comment for this news
Your Comment
Ime :
Elektronska po?ta : 
*Komentari :
Captcha:
 





Istra?uj
Napredna pretraga Veb pretra?ivanje
banners
Iran

bosnia

صلوات

Imam khomeyni

رهبری

سازمان

سحر

ایکنا

خبرگزاری اهل بیت - ابنا

irib

alolbayt

balaghah

کالج

ملاصدرا

ebne sina

جامعه المصطفی

دانشگاه امام خمینی

iran.ir

tehran times

press tv

میراث فرهنگی

بنیاد

tebyan.net

irna

iranian food
vote
Vaše mišljenje o ovom web site-u je

Odlično
Dobro
Loše

UsersStats
Visitorsofpage: 1075369
Visitorsofday : 35
Visitorsofpage : 1313414
Onlinevisitors : 1
PageLoad : 1.5031

Home|Iran|Islam|Persian Language|FAQ|Contact Us|Links|Sitemap